Μια μουσική μόνο για σένα: Η προσωπική μουσική ειναι γεγονός
- petroskizasmusic
- May 31, 2025
- 7 min read
Θυμάσαι πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες πραγματικά συνδεδεμένος με τη μουσική που άκουγες; Όχι απλά να σου αρέσει ένα τραγούδι, αλλά να νιώθεις πως δημιουργήθηκε ειδικά για σένα, σαν να ήταν μέρος της δικής σου ιστορίας, των δικών σου συναισθημάτων. Θυμάσαι πώς ακούγαμε τους αγαπημένους μας δίσκους, εκείνα τα άλμπουμ που νιώθαμε πως οι μπάντες είχαν γράψει ακριβώς για εμάς; Όπως οι Pink Floyd που μας ταξίδευαν με κάθε νότα, οι Metallica που μας έδιναν δύναμη στις πιο δύσκολες στιγμές μας, ή οι Queen που έκαναν τις μικρές στιγμές της καθημερινότητάς μας επικές.
Τότε η μουσική δεν ήταν απλώς ήχος, ήταν μια βαθιά εμπειρία, μια τελετουργία. Κρατούσαμε στα χέρια μας τα εξώφυλλα, μαθαίναμε απέξω τους στίχους, ζούσαμε με κάθε τραγούδι ιστορίες που έμεναν ανεξίτηλες στη μνήμη μας. Η μουσική ήταν συνδεδεμένη με έρωτες, φιλίες, εξεγέρσεις, ακόμα και απώλειες. Ήταν ηχητικό αποτύπωμα των πιο δυνατών στιγμών της ζωής μας.
Πριν από περίπου 7-8 χρόνια, διάβαζα ένα από τα βιβλία του Γιουβάλ Νώε Χαράρι. Είχε γράψει τότε κάτι που μου φάνηκε υπερβολικό, ίσως και λίγο παράλογο: Στο μέλλον, ο καθένας θα μπορεί να ακούει "την προσωπική του μουσική", συνθέσεις που δημιουργούνται αυτόματα, αποκλειστικά για τον ίδιο, ανάλογα με τη διάθεση ή ακόμα και τη στιγμή. Τότε απέρριψα την ιδέα, θεωρώντας τη μάλλον περιττή. Γιατί να χρειαστεί κάποιος "προσωπική μουσική" όταν υπήρχαν ήδη οι Metallica, οι Maiden,οι Zeppelin και η μουσική του Μοτσαρτ; Σήμερα, όμως, η προβλεψη του Χαράρι αρχισε να παιρνει σαρκα και οστα.
Η νέα γενιά δεν ζει πια στον κόσμο του βινυλίου ή της κασέτας. Ζει σε έναν κόσμο on-demand, όπου η μουσική ρέει συνεχώς μέσα από πλατφόρμες, TikTok clips και Spotify playlists. Η σχέση της με τη μουσική είναι ρευστή, στιγμιαία, ίσως λιγότερο προσωπική.
Για εμάς, που μεγαλώσαμε με άλμπουμ που αποτέλεσαν κομμάτι της ταυτότητάς μας, η ανάγκη για μια τεχνολογία όπως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μοιάζει περιττή. Δεν τη χρειαζόμαστε για να νιώσουμε τη μουσική, ούτε για να συνδεθούμε με ό,τι ήδη αγαπήσαμε.
Όμως τι γίνεται με τη νέα γενιά;
Για εκείνους, η AI μπορεί να αποτελέσει μια πραγματικά επαναστατική ευκαιρία. Μπορεί να προσφέρει σε κάθε νέο ακροατή τη δυνατότητα να δημιουργήσει μουσική που τον εκφράζει απόλυτα, να διαμορφώσει έναν προσωπικό ήχο, να συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία της σύνθεσης.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα νέο είδος ακρόασης, είναι μια νέα μορφή σχέσης με τη μουσική. Μια σχέση όπου ο ακροατής δεν είναι πια παθητικός καταναλωτής, αλλά ενεργός συνδημιουργός.
Στις μέρες που διανύουμε, όλο και περισσότερα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (τουλάχιστον έτσι τα ονομάζουν,αλλά αυτό ειναι μία αλλη ιστορία) ξεπηδούν με την υπόσχεση ότι θα δημιουργήσουν τη μουσική των ονείρων μας μέσα σε δευτερόλεπτα. Αυτή η υπόσχεση, αν και ακούγεται υπερβολική, κρύβει πίσω της μια σύνθετη τεχνολογική πραγματικότητα. Το πεδίο της generative music, δηλαδή της μουσικής που δημιουργείται μέσω αλγορίθμων και μηχανικής μάθησης, αναπτύσσεται ραγδαία. Μοντέλα όπως τα MuseNet, MusicLM, Riffusion, AIVA,Udio και άλλα χρησιμοποιούν τεχνικές deep learning για να συνθέσουν μουσική βασισμένη σε τεράστιες βάσεις δεδομένων ηχογραφήσεων και παρτιτούρων.
Οι συνθέτες Μουσικης παρακολουθούν με ανάμικτα συναισθήματα αυτή την εξέλιξη. Από τη μία, υπάρχει ο ενθουσιασμός για τις νέες δυνατότητες: ευκολότερη παραγωγή, γρήγορη ενορχήστρωση, ηχητικά πειράματα που κάποτε απαιτούσαν εξειδικευμένο εξοπλισμό και ώρες εργασίας. Από την άλλη, όμως, υπάρχει και ο σκεπτικισμός. Πώς επηρεάζεται η αυθεντικότητα της δημιουργίας όταν τα ίδια εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από οποιονδήποτε; Υπονομεύεται η δεξιοτεχνία, η καλλιτεχνική προσωπικότητα; Και κυρίως: πώς θα μπορέσει ένας επαγγελματίας να ξεχωρίσει σε μια εποχή όπου η παραγωγή γίνεται με το πάτημα ενός κουμπιού; Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι αβάσιμα ,είναι ο πυρήνας μιας μεγάλης αναμέτρησης ανάμεσα στο χειροποίητο και το παραγόμενο, στο προσωπικό και το μαζικό.
Ωστόσο, το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στον συνθέτη και αυτά τα εργαλεία παραμένει πολύπλοκο και συχνά αντιφατικό. Από τη μία, δίνεται η δυνατότητα στον καθένα – ανεξαρτήτως μουσικών γνώσεων – να δημιουργήσει μουσική μέσω ενός απλού prompt. Από την άλλη, ο επαγγελματίας δημιουργός, αν θελει να ειναι ανταγωνιστικος καλείται να χρησιμοποιήσει τα ίδια εργαλεία που πλέον βρίσκονται στα χέρια οποιουδήποτε χρήστη. Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: πώς μπορεί ένα εργαλείο που υπόσχεται μαζική πρόσβαση και ευκολία, να εξυπηρετήσει και την καλλιτεχνική εξειδίκευση;
Η απάντηση ίσως βρίσκεται στον σκοπό και τον τρόπο χρήσης. Η ουσία δεν βρίσκεται στο ίδιο το εργαλείο, αλλά στο ποιος το χρησιμοποιεί, για ποιον λόγο και με τι πρόθεση. Εκεί που ο ερασιτέχνης ίσως αρκεστεί στην επιφάνεια μιας αυτόματης παραγωγής, ο συνθέτης μπορεί να δει ένα εργαλείο για να εμβαθύνει, να πειραματιστεί, να παραμορφώσει, να εξελίξει. Το ταλέντο δεν χάνεται επειδή όλοι έχουν πρόσβαση σε καμβά και χρώματα — αναδεικνύεται όταν αυτός που κρατά το πινέλο έχει κάτι ουσιαστικό να πει. Έτσι και στη μουσική: η τεχνητή νοημοσύνη δεν μειώνει τον δημιουργό, αλλά τον προκαλεί να επαναπροσδιορίσει το ρόλο του μέσα σε έναν κόσμο όπου η μουσική γίνεται όλο και πιο προσωπική, αλλά και πιο προσβάσιμη από ποτέ
Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκεται η έννοια της "προσωπικής μουσικής". Όχι πια μουσική που απλώς ακούμε, αλλά μουσική που επιμελούμαστε, διαμορφώνουμε, και εν τέλει συν-δημιουργούμε. Το γεγονός ότι ένας έφηβος μπορεί να γράψει ένα prompt βασισμένο στη διάθεσή του – π.χ. "μια σκοτεινή μπαλάντα με φωνητικά σαν του Thom Yorke και ambient ήχους" – δεν σημαίνει ότι γίνεται αυτομάτως μουσικός. Αλλά σημαίνει ότι ξεκινάει έναν διάλογο με τη μουσική, διαμορφώνοντας κάτι που αντικατοπτρίζει εκείνη τη στιγμή της ζωής του.
Αυτό είναι το νόημα της προσωπικής μουσικής: η δυνατότητα να εκφραστείς μέσα από ήχους που γεννιούνται από τις σκέψεις σου, ακόμα κι αν δεν έχεις το τεχνικό υπόβαθρο για να τους ενορχηστρώσεις παραδοσιακά. Δεν πρόκειται για αντικατάσταση της τέχνης – πρόκειται για εκδημοκρατισμό (αν μπορουμε να το θέσουμε ετσι) της έκφρασης.
Το πειραμα
Σε αυτό το ταξίδι της 'προσωπικής μουσικής΄' αποφασισα να επιβιβαστω και να πειραματιστώ. Ως λάτρης των concept albums και της ροκ όπερας, ανέκαθεν οραματιζόμουν να δώσω σάρκα και οστά σε μυθολογίες, αφηγήσεις και φανταστικές περιπέτειες. Ιστορίες γεμάτες πάθος, τραγωδία, φαντασία και βάθος — σαν ένα θεατρικό μουσικό σύμπαν που θα μπορούσε να αγγίξει το κοινό πέρα από τα όρια της παραδοσιακής τραγουδοποιίας.
Το πρόβλημα, όμως, είναι πως αυτό το είδος είναι εξαιρετικά απαιτητικό και πολυέξοδο. Η παραγωγή ενός τέτοιου έργου, είτε ως άλμπουμ είτε ως ζωντανή παράσταση, απαιτεί σημαντικούς πόρους, πολύ χρόνο και τη συμβολή πολλών συνεργατών. Και σε μια εποχή όπου όλα τείνουν προς το γρήγορο και το εύπεπτο, τέτοιες καλλιτεχνικές απόπειρες σπάνια βρίσκουν στήριξη.
Όμως, με την έλευση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, άνοιξε μπροστά μου ένα νέο μονοπάτι. Για κάποιους, αυτό μοιάζει με μαγικός προορισμός ενώ για άλλους, με καταραμένο τοπίο. Η ανθρώπινη εμπειρία δεν μπορεί να αντικατασταθεί — όμως το τελικό αποτέλεσμα, η ίδια η μουσική, μπορούσε να πάρει μορφή. Όχι χωρίς δυσκολίες, όχι χωρίς επιμονή. Αλλά πολύ πιο άμεσα από όσο μπορούσα να φανταστώ στο παρελθόν.
Ξεκίνησα να πειραματίζομαι με διάφορες ιστορίες, για να δοκιμάσω και τα όρια των μοντέλων που χρησιμοποιούσα. Έπλασα φανταστικές μπάντες που θα μπορούσαν να ερμηνεύσουν ακόμη και τις πιο τρελές μουσικές ιδέες μου. Άλλες φορές λειτουργούσε, άλλες όχι. Στο τέλος, αποφάσισα να δοκιμάσω κάτι βαθύτερο. Μια ιστορία που με συνόδευε από τα παιδικά μου χρόνια. Έναν μύθο που αγαπώ πολύ:Την Αργοναυτική Εκστρατεία.
Μια ιστορία γεμάτη περιπέτεια και κίνδυνο, έρωτα και προδοσία, θυσία και μοιραία επιλογή. Ένα ταξίδι συλλογικό και ταυτόχρονα βαθιά προσωπικό — το ιδανικό υπόβαθρο για ένα μουσικό έργο που θέλει να αφηγηθεί και να συγκινήσει.
Ξεκίνησα δομώντας το σενάριο: διαιρώντας την ιστορία σε θεματικές ενότητες, καταγράφοντας διαλόγους και στίχους ώστε να δημιουργηθεί ένα αφηγηματικό πλαίσιο. Παράλληλα, κάθε μουσική ιδέα που είχα την κατέγραφα στο DAW (software σύνθεσης), δημιουργώντας έτσι ένα αρχικό μουσικό περίγραμμα.
Όταν πλέον είχα στα χέρια μου το προσχέδιο, το επεξεργάστηκα με τη βοήθεια γλωσσικων μοντελων ΤΝ, ώστε να το αποσαφηνίσω και να αποκτήσει συνοχή. Μία ακόμα σημαντική πρόκληση ήταν να παραχθεί αυτό το έργο στα ελληνικά. Γνωρίζοντας πόσο φτωχά αποδίδονται τα ελληνικά στις περισσότερες πλατφόρμες generative μουσικής, αποφάσισα να μην το αποφύγω αλλά να το αντιμετωπίσω κατά μέτωπο. Ηχογράφησα δείγματα φωνής, πρότυπα εκφρασης και συναισθηματικού χρωματισμού, ώστε να καθοδηγήσω τα μοντέλα ως προς το ύφος και την άρθρωση που επιθυμούσα.
Η διαδικασία ήταν χρονοβόρα και πολύ πιο απαιτητική από ό,τι υπόσχονται τα διαφημιστικά μηνύματα των πλατφορμών. Χρειάστηκαν δεκάδες prompts, πειραματισμοί, απογοητεύσεις, αλλά και συνεχής μελέτη των εργαλείων. Ωστόσο, μέσα σε αυτό το απαιτητικό πλαίσιο, υπήρξαν στιγμές πραγματικής μαγείας: στιγμές όπου όλα λειτούργησαν αρμονικά, και μέσα σε λίγες ώρες βρέθηκα να ακούω ένα ολοκληρωμένο κομμάτι που νωρίτερα υπήρχε μόνο ως αίσθηση στο μυαλό μου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η μηχανή πρότεινε λύσεις που ξεπερνούσαν τις προσδοκίες και τη φαντασία μου.
Πιο κάτω παραθέτω το πλήρες έργο της ροκ όπερας " Στην Πλώρη Της Μοίρας - Η Αργοναυτική Εκστρατεία", ως παράδειγμα των δυνατοτήτων αυτής της δημιουργικής σύμπραξης ανθρώπου και μηχανής. Το εχω κρατήσει σε μικρή διάρκεια έτσι ωστε να μπορεί κάποιος να το ακούσει ολόκληρο σε μικρό χρονικό διάστημα.
Προτείνω να κατεβάσετε το παρακάτω PDF, το οποίο περιέχει το booklet της ροκ όπερας, για να γνωρίσετε τους χαρακτήρες και τις σκηνές της.
Κοιτάζοντας πίσω, δεν μπορώ να πω ότι περίμενα ποτέ πως θα φτάσουμε ως εδώ. Πως θα καθόμουν μπροστά σε μια οθόνη και θα «έπαιζα» με μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για να ζωντανέψω μια ιστορία που ειχα στο μυαλό μου. Πως θα κατάφερνα, χωρίς μεγάλα στούντιο, χωρίς ορχήστρα, χωρίς μπάντα, να ακούσω μια ροκ όπερα να παίρνει μορφή — και να λέει κάτι ''δικό μου''.
Δεν είναι όλα τέλεια. Δεν είναι όλα εύκολα. Και σίγουρα δεν είναι όλα αληθινά. Όμως κάτι έχει αλλάξει. Δεν χρειάζεσαι πλέον έγκριση από κανέναν για να δοκιμάσεις. Δεν χρειάζεσαι «άδεια» για να πεις την ιστορία σου. Αν έχεις φαντασία, μεράκι και λίγη υπομονή, μπορείς να χτίσεις κάτι που μέχρι πριν λίγο καιρό φαινόταν αδύνατο.
Για μένα, αυτό ήταν το νόημα του πειράματος: η χαρά της δημιουργίας, να συνδέσω το παλιό με το καινούριο, και να θυμηθώ πως η μουσική ,όπως και κάθε μορφή τέχνης. δεν ανήκει σε καμία εποχή. Ανήκει σε εκείνους που τολμούν να την πλάσουν με τα μέσα που έχουν, και να τη μοιραστούν με όποιον θέλει να ακούσει.
Και αν αυτό που φτιάχνεις μπορεί να αγγίξει έστω και έναν άνθρωπο… τότε άξιζε τον κόπο.
Comments